کوثر اندیشه (پژوهش های زن و خانواده)

کوثر اندیشه (پژوهش های زن و خانواده)

بازسازی هویت اسلامی در فضای سایبری: چالش‌ها و فرصت‌های رسانه‌های نوین پس از جنگ

نوع مقاله : ویژه نامه جنگ رمضان و مقاومت

نویسنده
حوزه علمیه / ایلام / ایلام/ طلبه
10.22034/kowsar.2026.1874.1063
چکیده
بازسازی هویت اسلامی در جوامع پساجنگ، به‌ویژه در بستر رسانه‌های نوین، به یکی از مسائل محوری مطالعات اجتماعی و فرهنگی معاصر تبدیل شده است. این پژوهش با تمرکز بر جامعه ایران پس از جنگ تحمیلی (۱۳۶۷ به بعد)، به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های بازسازی هویت اسلامی در فضای سایبری می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر تلفیق نظریه هویت پروژه‌ای کاستلز، مفهوم حافظه جمعی هالبواکس و رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فیرکلاف است.
روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی محتوای دیجیتال فارسی‌زبان در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۱۴۰۳ است. داده‌ها شامل ۲۰۰ نمونه هدفمند از پلتفرم‌های تلگرام، اینستاگرام و توییتر بوده که با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شده‌اند.
یافته‌ها نشان می‌دهد که فضای سایبری به‌طور هم‌زمان واجد فرصت‌ها و چالش‌های هویتی است. از یک‌سو، شبکه‌های همدلی و بازروایت مفاهیم جهاد و مقاومت، امکان ترمیم حافظه جمعی و بازسازی هویت اسلامی را فراهم می‌کنند؛ و از سوی دیگر، روایت‌های تحریف‌شده، تقلیل‌گرایی معنایی و شکاف نسلی دیجیتال، به تضعیف انسجام هویتی می‌انجامند. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که رسانه‌های نوین نقشی دوگانه در بازسازی هویت اسلامی ایفا می‌کنند و موفقیت این فرآیند، وابسته به مواجهه انتقادی با منطق الگوریتمی و تقویت سواد رسانه‌ای دینی است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 اردیبهشت 1405